STANDARDY PRACY

Z UCZNIEM Z AUTYZMEM

 

I. Model pracy edukacyjno – terapeutycznej z uczniem z autyzmem

1. Kompleksowa diagnoza dziecka/ucznia, w której należy brać pod uwagę:

1. Orzeczenie Poradni psychologiczno – pedagogicznej.

2. Dokumentacja medyczna (neurolog, psychiatra, dietetyk i inne).

3. Kwestionariusz wywiadu z rodzicem dotyczący funkcjonowania dziecka/ucznia na terenie domu rodzinnego ( w odniesieniu do umejętności wymaganych podstawą programową).

4. Opinie z zajęć dodatkowych ucznia/dziecka (także z zajęć, które odbywają się poza placówką).

5. Nagrania (materiał filmowy) podczas zajęć terapeutyczno – edukacyjnych oraz z domu rodzinnego ucznia/dziecka.

2. Omówienie poziomu funkcjonowania uczniów/dzieci w różnych środowiskach podczas posiedzeń zespołów :

- powołanie zespołu nauczycieli i specjalistów do pracy z uczniem/dzieckiem

- analiza dokumentacji, o której mowa w punkcie 1

- analiza dostępnych nagrań ucznia/dziecka

- w razie potrzeby zalecenia dla rodzica ( w razie potrzeby wytyczne odnośnie dostarczenia potrzebnych dodatkowych dokumentów, nowej lub dodatkowej diagnozy itp.).

3. Organizacja środowiska i dostosowanie podstawy programowej do możliwości ucznia/dziecka:

  • TEACCH (ang. Treatment and education of autistic and related communication handicapped children).

To kompleksowy program terapii i edukacji dzieci z autyzmem oraz dzieci z zaburzeniami w komunikacji. Do długoterminowych celów podejścia TEACCH należą rozwijanie umiejętności osób z autyzmem, a także zapewnienie fundamentalnych potrzeb takich jak godność, możliwość zaangażowania w celowe działania, poczucie bezpieczeństwa oraz samowystarczalność. Jednym z bardzo istotnych celów TEACCH jest przygotowanie osób z autyzmem do jak najbardziej samodzielnego funkcjonowania w życiu.

Do cech charakterystycznych TEACCH należą między innymi:

- duży nacisk na zrozumienie istoty autyzmu i indywidualnych potrzeb danej osoby z autyzmem

- korzystanie z szeregu pomocy wizualnych w pracy z osobami z autyzmem

- dostosowanie środowiska do potrzeb osób z autyzmem przez strukturalizację

- tworzenie zindywidualizowanych programów nauczania, które uwzględniają wiek, umiejętności, zainteresowania i potrzeby osoby z autyzmem

- ścisła współpraca z rodziną dziecka i placówkami edukacyjnymi, do których uczęszcza dziecko.

Ważnym elementem TEACCH jest nauczanie ustrukturalizowane. Do skutecznych technik, które rozwijają umiejętności i pozwalają osobom z autyzmem na wykorzystywanie tych umiejętności w sposób jak najbardziej samodzielny są: organizacja fizycznego otoczenia, korzystanie z planów zajęć i systemów pracy, stawianie jasnych i wyraźnych oczekiwań a także używanie wizualnych pomocy dydaktycznych.

Poniżej zostaną omówione najważniejsze kwestie, które dotyczą przystosowania miejsca i organizacji pracy ze strony nauczyciela ucznia/dziecka z autyzmem:

  • STRUKTURALIZACJA PRZESTRZENI

  • STRUKTURALIZACJA CZASU

  • STRUKTURALIZACJA CZYNNOŚCI

Strukturalizacja jest sposobem organizowania każdego obszaru/dziedziny tak, by pomóc osobie z autyzmem w orientacji. Głównym celem strukturalizacji jest:

- ułatwienie orientacji

- zapewnienie przewidywalności

- stopniowe przyzwyczajanie do zmian – zwiększanie elastyczności

- umożliwienie samodzielnego działania

STRUKTURA

NAZWA

ZADANIA NAUCZYCIELA/TERAPEUTY

 

 

 

 

 

 

PRZESTRZEŃ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

POMIESZCZENIA

 

  • oznakowanie pomeszczeń za pomocą symboli (PSC, piktogramy, zdjęcia, inne)

  • oznakowanie półek, szuflad i innych elementów wyposażenia sal klasowych/ przedszkolnych/pracowni/ świetlicy/biblioteki

  • eliminacja lub zminimalizowanie rozpraszających bodźców wzrokowych i/lub słuchowych w zależności od poziomu funkcjonowania ucznia/dziecka z autyzmem

 

 

ORGANIZACJA MIEJSCA NAUKI/PRACY

  • podział przestrzenia dla grupy osób (każdy uczeń/dziecko ma swoje oznakowane miejsce)

  • odpowiednie ustawienie mebli

  • oznakowanie miejsc/stanowisk (zdjęcie i/lub imię i nazwisko, zasady każdego ucznia/dziecka, grafik zajęc)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

CZAS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PLANY DNIA I ZAJĘĆ

  • plany mogą różne odcinki czasu, np. cały tydzień w szkole/przedszkolu (plan tygodniowy), cały dzień w szkole/przedszkolu (plan dzienny), określony rodzaj zajęć (plan pracy, plan przerwy, plan lekcji, plan zajęć indywidualnych)

  • plany należy przedstawiać w formie wizualnej, dostosowanej indywidualnie do możliwości osoby z autyzmem (np. konkret, symbol, zdjęcie, obrazek, piktogram, napis)

  • w planach zadania układamy od góry do dołu lub od lewej strony do prawej

  • każdy uczeń/dziecko musi posiadać plan

  • plan powinien być na bieżąco korygowany, jeżeli zachodzą zmiany

 

 

 

 

 

CZYNNOŚCI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PLAN PRACY

  • przedstawienie konkretnych zadań i ich kolejności w formie wizualnej, np. za pomocą obiektów, symboli, liczb, liter, instrukcji pisanej

 

 

ORGANIZACJA ZADAŃ

  • praca na koszyczkach, pojemnikach, kartkach (symbolizujących określoną przestrzeń)

  • zawsze ułożone od lewej do prawej – w takiej kolejności powinna przebiegać praca

 

Przy strukturalizacji istotny jest dobór zadań i aktywności do osoby z autyzmem. Należy kierować się przede wszystkim:

- umiejętnościami osoby z autyzmem

- mocnymi stronami

- zainteresowaniami

- zachowaniem osoby podczas wykonywania zadań (motywacja, umiejętność skupiania uwagi, czas koncentracji na zadaniu , samodzielność wykonywania).

Zadania powinny być:

- dostosowane do wieku i poziomu funkcjonowania osoby z autyzmem

- funkcjonalne

- prowadzące do samodzielnego wykonania przez osobę z autyzmem

- ukierunkowane na nabywanie umiejętności potrzebnych w przyszłości.

  • WSPOMAGANIE

Wspomaganie jest podstawowym narzędziem nauczyciela/terapeuty w nauce osoby z autyzmem nowych umiejętności. Wspomaganie nie jest rozumiane jako „wyręczanie”, ale jako pierwszy krok w nabywaniu kompetencji przez osobę z autyzmem. Wspomaganie rozumiemy jako podpowiedź.

Wyróżniamy kilka rodzajów podpowiedzi, które stosujemy w pracy z osobami z autyzmem:

- gestem

- słowem

- obrazkowa

- częściowe i całkowite wspomaganie fizyczne

- mieszane sposoby podpowiedzi

Przy nauce nowych umiejętności osób z autyzmem i z zaburzeniami sprzężonymi szczególnie istotne jest wspomaganie fizyczne, które stopniowo należy wycofywać. Obejmuje ono następujące etapy:

a) pełne kierowanie manualne- uczeń/ dziecko jest manualnie kierowany przez nauczyciela/terapeutę „dłoń na dłoni”

b) kierowanie stopniowane – nauczyciel/terapeuta inicjuje pożądaną aktywność poprzez stopniowe wycofanie się z „dłoń na dłoni” do lekkiego dotknięcia dłoni ucznia/dziecka raz na jakiś czas

c) wycofanie podpowiedzi w obrębie ciała – nauczyciel/terapeuta stopniowo zmienia położenie swojej dłoni; nie trzyma już „dłoń na dłoni”, tylko przytrzymuje za nadgarstek;

d) bycie cieniem – nauczyciel/terapeuta towarzyszy ruchom ucznia/dziecka za pomocą własnych dłoni, bardzo blisko, ale bez dotykania go, stopniowo oddala swoje dłonie

e) zwiększenie fizycznego dystansu – nauczyciel/terapeuta wycofuje swoją obecność, tzn. nie siedzi bok ucznia/ dziecka przy zadaniu, które wykonuje samodzielnie bez podpowiedzi.

Celem wspomagania jest samodzielność. Nauczyciel /terapeuta musi być świadomy, jakiej podpowiedzi używa, by przejść dalej, by dążyć do usamodzielnienia naszego ucznia/dziecka.

  • DOSTOSOWANIE TREŚCI PODSTAWY PROGRAMOWEJ NA DANYM ETAPIE EDUKACJI DO MOŻLIWOŚCI UCZNIA/DZIECKA.

 

  • OPRACOWANIE INDYWIDUALNEGO ARKUSZA OBSERWACYJNEGO I DIAGNOSTYCZNEGO DLA UCZNIA/DZIECKA:

 

  • sposób i poziom komunikacji ucznia/dziecka,

  • tzw. trudne zachowania – częstotliwość występowania,

  • kontakt wzrokowy,

  • kontakt naprzemienny,

  • umiejętność samodzielnej zabawy, pracy na lekcji, spędzania czasu wolnego,

  • motywacje ucznia/dziecka: zewnętrzne i wewnętrzne,

  • umiejętność współdziałania z dorosłym,

  • współdziałanie z rówieśnikiem,

  • sensoryzmy,

  • mocne strony ucznia/dziecka,

 

  • ZASADY I WZMOCNIENIA

Zasady są nieodłącznym elementem przy redukcji trudnych zachowań osób z autyzmem, jak i nabywaniu nowych umiejętności (szczególnie społecznych). Każdy z uczniów/dzieci ze spectrum autyzmu powinien być objęty zasadami. Zasady dostosowujemy indywidualnie do poziomu funkcjonowania osoby z autyzmem. Zasady mogą przyjąć formę:

  • regulaminu klasowego

  • zasad grupowych

  • zasad indywidualnych (w formie wizualnej – pisemnej, obrazkowej – jako umowa/kontrakt)

Ważne jest to, aby każdy kontrakt/umowa zawierał zasady spisane w formie pozytywnej, tzn. nie używamy słowa „NIE”. Kontrakt musi wiązać się z pochwałą/punktami, które dana osoba otrzymuje za przestrzeganie zasad i konsekwencjami nie realizowania zasad.

Dobór wzmocnień/ nagród jest zindywidualizowany. Wzmocnienia nie mogą być grupowe (nagrodę odbiera każdy z osobna). Zadaniem nauczycieli/terapeutów jest regularne sprawdzanie, czy wzmocnienie działa (jest rzeczywistym motywatorem d pracy dla osoby z autyzmem). Nagrody powinny być zmieniane. Może w tym pomóc arkusz wzmocnień – dokument określający rodzaje wzmocnień dla danej grupy wiekowej, który może uzupełnić rodzic/opiekun oraz nauczyciel/terapeuta.

 

  • TRUDNE ZACHOWANIA

Obowiązkiem nauczycieli/terapeutów jest zgłaszanie na bieżąco pojawiających się prowadzącego. Zadaniem kadry jest uzupełnianie arkuszy obserwacyjnych dotyczących trudnych zachowań oraz rejestrowanie zachowań. Wypracowane wytyczne/sposoby działania przez nauczycieli/terapeutów / zespół do spraw zachowań trudnych względem zachowania trudnego należy rygorystycznie przestrzegać i na bieżąco informować o postępach osoby z autyzmem. Zachowania trudne występujące u ucznia/dziecka z autyzmem oraz działania jakie zostały spontanicznie podjęte w celu zminimalizowania zachowania, należy odnotować w dzienniku interwencji.

 

  • KOMUNIKACJA

Osoby z autyzmem mają trudności w porozumiewaniu się. Osoby, które nie są w stanie komunikować się werbalnie lub komunikują się niefunkcjonalnie, powinny mieć wprowadzony system komunikacji alternatywnej lub wspomagającej. Istotne jest, ażeby kadra pracująca z uczniami/dziećmi po przeszkoleniu przez terapeutę/logopedę/trenera komunikacji, stosowała zalecenia względem rozwoju kompetencji komunikacyjnych osób z autyzmem. Kompetencje komunikacyjne są ważnym elementem redukującym i minimalizującym trudne zachowania.

 

4. DOKUMENTACJA OBOWIĄZUJĄCA:

  • dziennik lekcyjny

  • narzędzia diagnostyczne

  • skala zachowania przystosowawczego dla dzieci, młodzieży i dorosłych

  • arkusz analizy zachowania trudnego

  • arkusz – model Carole Sutton

  • arkusz komunikowania się

  • arkusz wzmocnień

  • arkusz funkcjonowania w grupie rówieśniczej

  • inne

SOSW Nowa Sól